De Inventaris van het Wereldoorlogerfgoed

Kunstwerk Broodseinde (Zonnebeke - WOI) (ID: 749)

Foto niet beschikbaar

Details

Alternatieve naam
Oorlog WOI/WOII
Locatie Roeselarestraat
Zonnebeke(Zonnebeke)
West-Vlaanderen
Toponiem Broodseinde
Type Gedenkstenen
Linie
Bescherming
Datum inventarisatie woensdag 28 juli 2004
Status (deels)Bewaard

Beschrijving

Beschrijving Locatie

Het kruispunt van de Roeselarestraat en Beselarestraat is bekend als Broodseinde. Het ligt op ca. 1 km ten O van de kerk van Zonnebeke. Op de rotonde staat een kunstwerk, op de hoek van de Roeselarestraat en de Beselarestraat staat het Frans gedenkteken.

Beschrijving Relict

Kunstwerk op cirkelvormig grondvlak bestaande uit rode grint. Het kunstwerk is uitgevoerd in witsteen. Centraal staat op een sokkel, een groot, gestileerd doodshoofd. Daarrond staan meerdere stenen, die als haaievinnen boven het oppervlakte komen. Hierin zijn de woorden gekerfd: 'Van het leven kenden wij slechts de dood, doch de dood zal niet over hersenen'. De letters zijn rood geschilderd.

Historische Achtergrond

“Broodseinde” is de naam voor de plaats rond het kruispunt van de Passendale-, Roeselare-, Moorslede- en Beselarestraat, op ca. 1 km ten O. van Zonnebeke. Het moeilijk te draineren, maar vruchtbare gebied is gelegen op de ca. 50m hoge West-Vlaamse hoogtelijn die loopt van Zandvoorde tot Klerken. Van in de vroegste tijden werd hierom strijd geleverd, en zo ook tijdens WOI. Tijdens de Eerste Slag bij Ieper konden de Duitsers over de heuvelkam, hun poort naar Ieper, doorstoten. De bevolking vluchtte en Broodseinde werd op de Britten ingenomen (22/10/'14). Er werden Duitse militaire begraafplaatsen begonnen. Spoedig echter konden Fransen de Broodseinde heroveren (25/10). De frontlijn zou uiteindelijk stabiliseren ter hoogte van de Beselare- en Passendalestraat (12/11). Tijdens de eerste oorlogswinter was het er niet echt rustig te noemen: Fransen en Duitsers lagen dicht bij elkaar, er waren regelmatig uitvalspogingen en de omstandigheden in de loopgrachten waren penibel. In het voorjaar werden de Fransen o.m. te Broodseinde afgelost door Britten. De gasaanval die de Tweede Slag bij Ieper inluidde (22/04/'15), trof vooral het N. van de Ieperboog. Op 4 mei zagen de Britten zich als gevolg daarvan wel genoodzaakt de Broodseinde op te geven en terug te trekken op de Frezenberg. Maar Ieper werd gered. Toen volgde opnieuw een periode van relatieve rust. Relatief, want ondertussen legden de Duitsers hun Flandern-I-Stellung van Passendale naar Beselare over de Broodseinde aan en vonden er dagelijks schermutselingen plaats. Op 31 juli 1917 brak de Derde Slag bij Ieper los, een geallieerde doorbraakpoging. Vooral die gevechten betekenden de totale verwoesting van de streek. Pas met de gevechten rond de Broodseinde (04/10) zou het gehucht door de Australiërs veroverd kunnen worden, ten koste van een groot aantal slachtoffers. Tijdens deze laatste oorlogswinter wordt de Broodseinde door de geallieerde 'tunnelling companies' ondergraven met dug-outsystemen. Met het Duitse lenteoffensief moesten de geallieerden voor de laatste keer hun stellingen ontruimen (16/04/'18). Tot slot werd op 28 september 1918, met het Eindoffensief, Broodseinde ten koste van veel doden, maar definitief door Belgen heroverd. Waar eens een volkse wijk lag met boerderijtjes, arbeiderswoningen, een molen en een steenoven, had de oorlog in alle hevigheid gewoed en bleef een woestenij over met Duitse militaire begraafplaatsen, kraters, lijken, dode paarden, munitie, kanonnen… Vanaf februari 1919 kwam de bevolking toch terug en vestigde zich voorlopig in barakken. De heropbouw kon beginnen. Het kunstwerk, van de hand van Johan Lievens, werd opgericht op 8 september 2000, in het kader van de dorpskernvernieuwing van Zonnebeke. Het heet 'Het was (g)een gezicht': "Het beeld wil een moment vatten tussen leven en dood, tussen ondergang en toekomst. Het hoofd ligt achterover gekanteld en steunt (nog) slechts op 1 lijn en 1 punt. Aan de ene zijde is vooral het stervende, aan de andere zijde kijkt het nog omhoog in ultieme hoop. Het wil zowel de ndividuele menselijke kwestbaarheid en (ver)nietig(baar)heid aanraken als de naamloze collectieve catastrofe."

Bronnen